ΣΤΗ ΣΚΙΑ ΤΟΥ ΘΕΟΥ

Sam Harris «Το τέλος της πίστης», Εκδόσεις «Ενάλιος» 2008, Κεφάλαιο 3^ο

Χωρίς καμία προειδοποίηση, σας συλλαμβάνουν και σας οδηγούν ενώπιον ενός δικαστή. Μήπως προκαλέσατε μία καταιγίδα και καταστρέψατε τη σοδειά του χωριού; Έχετε σκοτώσει το γείτονά σας μέσω βασκανίας; Αμφισβητείτε ότι το ίδιο το σώμα του Χριστού περιέχεται στο μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας; Δε θα αργήσετε να μάθετε ότι ερωτήσεις αυτού του είδους δεν επιδέχονται απαντήσεων που θα σας απενοχοποιήσουν.

Δε σας δίνουν τα ονόματα αυτών που σας κατηγορούν. Αλλά η ταυτότητά τους δεν έχει σημασία, διότι ακόμη και αν, την τελευταία ώρα, ανακαλούσαν τις εις βάρος σας κατηγορίες, απλώς θα ετιμωρούντο για ψευδομαρτυρία, ενώ οι αρχικές τους κατηγορίες θα διατηρούσαν την αξία τους, ως αποδεικτικό στοιχείο για την ενοχή σας. Ο μηχανισμός της δικαιοσύνης είναι τόσο καλά διαποτισμένος από την πίστη, ώστε δεν μπορεί πλέον να επηρεασθεί.

Αλλά έχετε μία κάποια δυνατότητα επιλογής: μπορείτε να ομολογήσετε την ενοχή σας και να κατονομάσετε τους συνενόχους σας. Ναι, πρέπει οπωσδήποτε να είχατε συνενόχους. Καμία ομολογία δε γίνεται δεκτή εκτός αν ενοχοποιούνται και άλλοι άνδρες ή άλλες γυναίκες στα εγκλήματά σας. Ίσως εσείς και τρεις άλλοι γνωστοί σας μεταμορφωθήκατε σε λαγούς και είχατε επαφή με τον ίδιο τον Διάβολο. Όταν σας δείχνουν τα σιδερένια υποδήματα, που είναι σχεδιασμένα για να συνθλίβουν τα πόδια, αυτό φαίνεται να φρεσκάρει τη μνήμη σας. Ναι, ο Φρίντριχ, ο Άρθουρ και ο Ότο είναι και εκείνοι μάγοι. Και οι γυναίκες τους, όλες μάγισσες.

Τώρα αντιμετωπίζετε ποινές ανάλογες με τη βαρύτητα των εγκλημάτων σας: μαστίγωση, ένα προσκύνημα πεζή στους Αγίους Τόπους, δήμευση της περιουσίας σας, ή, το πιθανότερο, ένα μεγάλο διάστημα φυλάκισης, ίσως ισόβια. Οι «συνένοχοί» σας δε θα αργήσουν να συλληφθούν και να υποστούν βασανιστήρια. Ή μπορείτε να επιμείνετε ότι είστε αθώος, που είναι σχεδόν βέβαιο ότι αληθεύει (επειδή τελικώς, δεν υπάρχουν πολλοί που μπορούν να προκαλέσουν μία καταιγίδα). Ως αποτέλεσμα, οι δεσμοφύλακές σας θα σας μεταφέρουν ευχαρίστως στα πιο προχωρημένα στάδια της ανθρώπινης αντοχής, πριν σας κάψουν στην πυρά. Μπορεί να μείνετε φυλακισμένος σε απόλυτο σκοτάδι επί μήνες και χρόνια, να σας κτυπούν ή να σας αφήσουν νηστικό ή ξαπλωμένο στον τροχό. Μπορεί να σας βγάλουν τα νύχια των χεριών ή των ποδιών ή να σας εισαγάγουν στο σώμα, στη μήτρα ή στον πρωκτό ένα έμβολο

σχήματος αχλαδιού και να το ανοίξουν, μέχρι τα βάσανά σας να γίνουν αφόρητα. Μπορεί να σας κρεμάσουν από την οροφή σε ένα strαppαdo* (με τα μπράτσα σας δεμένα πισθάγκωνα από μία τροχαλία, ενώ σας έχουν κρεμάσει βαρίδια από τα πόδια), με αποτέλεσμα να εξαρθρωθούν οι ωμοπλάτες σας. Σε αυτά τα βασανιστήρια ενδεχομένως να προστεθεί το squαssαtion** το οποίο συχνά μπορεί από μόνο του να προκαλέσει το θάνατό σας, κι έτσι να σας γλιτώσει από τη δοκιμασία επάνω στην πυρά!

Αν έχετε την ατυχία να ζείτε στην Ισπανία, όπου η δικαστική σκληρότητα έχει φθάσει σε εξωφρενικά υψηλά επίπεδα, μπορεί να σας τοποθετήσουν σε έναν «ισπανικό θρόνο», ένα σιδερένιο κάθισμα, το οποίο αποτελείται από σιδερένιες λαβές που ακινητοποιούν το λαιμό και τα άκρα σας. Με σκοπό τη σωτηρία της ψυχής σας, θα βάλουν κάτω από τα γυμνά σας πόδια ένα μαγκάλι με αναμμένα κάρβουνα, για να σιγοψηθούν. Επειδή όμως το στίγμα της αίρεσης εισχωρεί σε μεγάλο βάθος, θα αλείφουν το κρέας σας

συνέχεια με λίπος, για να μην καεί πολύ γρήγορα. Ή μπορεί να σας δέσουν επάνω σε έναν πάγκο, και να τοποθετήσουν ανάποδα επάνω στη γυμνή κοιλιά σας μία χύτρα γεμάτη ποντίκια. Ακολούθως θα ζεστάνουν τη χύτρα και τα ποντίκια θα αρχίσουν να σκάβουν μέσα την κοιλιά σας, ψάχνοντας να βρουν τρόπο να ξεφύγουν.

Σε περίπτωση που υποκύψετε και ομολογήσετε στους βασανιστές σας ότι είσθε πράγματι αιρετικός, μάγος ή μάγισσα, θα υποχρεωθείτε να επιβεβαιώσετε την ιστορία σας ενώπιον ενός δικαστή –και οποιαδήποτε απόπειρα υπαναχώρησης ή ισχυρισμού ότι η ομολογία σας αποσπάσθηκε μέσω βασανιστηρίων, θα σας επαναφέρει στη δικαιοδοσία των βασανιστών ή θα σας οδηγήσει απ’ ευθείας στην πυρά. Αν μετά την καταδίκη σας, δηλώσετε ότι μετανοείτε για τις αμαρτίες σας, αυτοί οι σπλαχνικοί και μορφωμένοι άνθρωποι -των οποίων το ενδιαφέρον για τη μοίρα της αιωνίας σας ψυχής δεν έχει όρια- θα σας κάνουν τη χάρη να σας στραγγαλίσουν πριν ανάψουν την πυρά.

Η μεσαιωνική εκκλησία δεν άργησε να παρατηρήσει ότι η Αγία Γραφή είχε την καλοσύνη να προτείνει διαφόρους τρόπους για την εκρίζωση των αιρέσεων, που ποίκιλλαν από τον λιθοβολισμό από την κοινότητα έως την καύση των αιρετικών ζωντανών. Μία κυριολεκτική ανάγνωση της Παλαιάς Διαθήκης, όχι μόνο επιτρέπει αλλά αξιώνει τη θανάτωση των αιρετικών. Όπως αποδεικνύεται, ποτέ δεν υπήρξε δυσκολία να βρεθεί ένας όχλος πρόθυμος να αναλάβει αυτό το θείο έργο και να το πράξει εξ ολοκλήρου επάνω στη βάση της αυθεντίας της εκκλησίας -διότι αποτελούσε ακόμη έγκλημα πρώτου βαθμού το να διαθέτει κανείς μία Βίβλο γραμμένη σε κάποια από τις τοπικές γλώσσες της Ευρώπης. Στην πραγματικότητα μάλιστα, ο μέ­σος άνθρωπος έμελλε να αποκτήσει πρόσβαση στις Γραφές μόλις τον 16ο αιώνα. Το Δευτερονόμιο ήταν το κατ’ εξοχήν κείμενο που ενδιέφερε τους ιεροεξεταστές, διότι παροτρύνει σαφώς τους πιστούς να δολοφονούν τους πάντες ανάμεσά τους, ακόμη και τα μέλη των οι­κογενειών τους που θα εκφράσουν συμπάθεια σε ξένους θεούς. Επι­δεικνύοντας μία ικανότητα ολοκληρωτισμού, που λίγοι θνητοί έχουν εφαρμόσει ποτέ, ο συγγραφέας αυτού του κειμένου αξιώνει να φο­νεύεται επίσης όποιος δείξει ευαισθησία και δεν παίρνει μέρος σε αυτές τις θρησκευτικές δολοφονίες (Δευτερονόμιο IZ΄:12-13). Όποιος φαντάζεται ότι οι Γραφές δεν περιλαμβάνουν δικαίωση για την Ιερά Εξέταση, δεν έχει παρά να τις συμβουλευθεί, για να ξεκα­θαρίσει πλήρως την άποψή του επί του θέματος:

«Αν ακούσετε ότι σε μία από τις πόλεις που ο Ιεχωβάς, ο Θεός σας, σας έχει δώσει κατοικία, υπάρχουν άνθρωποι, ελεεινοί από τη φυλή σας, που έχουν παραπλανήσει συμπολίτες τους λέγοντας «ας πάμε να λα­τρεύσουμε άλλους θεούς», τους οποίους εσείς δεν γνωρίζατε ως τώρα, έχετε καθήκον να εξετάσετε το ζήτημα και να ερευνήσετε με τη μεγαλύ­τερη δυνατή προσοχή. Αν αποδειχθεί και επιβεβαιωθεί ότι έχει λάβει χώρα ένα τόσο μισητό πράγμα ανάμεσά σας, πρέπει να σφάξετε τους κατοίκους αυτής της πόλης. Πρέπει να θέσετε κάτω από την κατάρα της καταστροφής την πόλη και όλα όσα περιέχει. Πρέπει να σωρεύσε­τε όλα τα υπάρχοντά της στην κεντρική πλατεία και να κάψετε την πόλη και όλη της τη λεία, προσφέροντάς την στον Ιεχωβά, το Θεό σας. Η πό­λη θα πρέπει να μείνει ερείπιο στον αιώνα τον άπαντα και να μην ξανα­κτιστεί ποτέ.» (Δευτερονόμιο IΓ΄: 12-16)

Για ευνόητους λόγους, η εκκλησία έτεινε να αγνοεί την τελευταία εντολή, δηλαδή την καταστροφή της περιουσίας των αιρετικών.

Πέραν της αξίωσης της τήρησης των εντολών της Παλαιάς Διαθή­κης «μέχρι κεραίας», ο Ιησούς φαίνεται να έχει υπονοήσει στο κατά Ιωάννην ΙΞ΄: 6, κάποιες πρόσθετες παραλλαγές στην πρακτική της δο­λοφονίας αιρετικών και απίστων: «Αν κάποιος δε με ακολουθεί, απορρίπτεται σαν κλαρί και μαραίνεται, και οι άνθρωποι τα μαζεύουν και τα πετούν στη φωτιά, όπου καίγονται». Το αν εμείς επιθυμούμε να ερμηνεύσουμε τον Ιησού με μεταφορική έννοια, είναι φυσικά δική μας υπόθεση. Το πρόβλημα, πάντως, με τα ιερά κείμενα είναι ότι πολλές από τις δυνατές ερμηνείες τους (στις οποίες περιλαμβάνονται και οι πιο κυριολεκτικές ερμηνείες) μπορούν να χρησιμοποιηθούν για να δικαιολογηθούν αγριότητες στα πλαίσια της υπεράσπισης της πίστης.

* Βασανισμός με ανάρτηση και ρίψη του θύματος από κάποιο ύψος

** Είδος βασανιστηρίου

Διαβάζοντας αυτό τον καιρό το βιβλίο αυτό διαπιστώνω ότι ο Harris επιδίδεται από την αρχή ως το τέλος του σ’ ένα ανελέητο μαστίγωμα της θρησκευτικής αλογίας και σε μια διαρκή επίκληση στη λογική. Στέκομαι, λοιπόν, σε ορισμένα κεφάλαια, όπως το παραπάνω, που δίνουν πειστικές απαντήσεις στο γιατί η θρησκευτική πίστη οδηγεί μέχρι και σήμερα σ’ όλη αυτή την παράνοια. Είναι απλό: τουλάχιστον για τις τρεις συγγενείς μονοθεϊστικές θρησκείες η εξήγηση είναι ότι όλες αυτές οι απάνθρωπες, και δολοφονικές πρακτικές πηγάζουν από τις «άγιες» γραφές τους! Εκεί μέσα περιλαμβάνεται και η δικαίωση για την ιερή εξέταση. Αλλά ο Harris προχωράει και παραπέρα, με την επισήμανση π.χ. ότι και ο ίδιος ο Χριστός θεσπίζει με τη διδασκαλία του πρόσθετες παραλλαγές στην πρακτική της δολοφονίας αιρετικών και απίστων!

«ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ» ή ΠΡΟΒΟΚΑΤΟΡΑΣ;

«Απόστολος των εθνών», «πρώτος μετά τον ένα», «συνεργάτης του θεού», είναι λίγοι από τους χαρακτηρισμούς, που συνήθως αποδίδονται στον «απόστολο» Παύλο, που σήμερα γιορτάζουμε τη «χάρη» του. Όμως, αν ρίξουμε μια δεύτερη διεισδυτική και κριτική ματιά στα γεγονότα που αφορούν τον Παύλο, διαπιστώνουμε κατά πόσο οι παραπάνω χαρακτηρισμοί ανταποκρίνονται στην αλήθεια…

Τα τέσσερα ευαγγέλια, που θεωρούνται από τους χριστιανούς ότι καταγράφουν τον επίγειο βίο και τη διδασκαλία του Ιησού, αναφέρουν ότι ο ίδιος επέλεξε τους μαθητές του, που ονόμασε και έχρισε «αποστόλους» του. Ήταν 12 τον αριθμό και κανενός το όνομα δεν ήταν Παύλος! Άρα ο Παύλος είναι εμβόλιμος 13ος «απόστολος», μεταγενέστερος, μη χρισμένος από τον Ιησού (αφού εμφανίζεται 3 χρόνια μετά το θάνατό του) και γι’ αυτό μη αναφερόμενος πουθενά στα ευαγγέλια! Πρόκειται λοιπόν, για έναν απόστολο μαϊμού! Άλλωστε, «ψευδαπόστολο» τον αποκαλούσαν οι «ορθόδοξοι» μαθητές του Χριστού στην Ιερουσαλήμ. (Για τα περί «κλήσης» του από το θεό, θα δούμε παρακάτω).

Τι όμως ήταν ο Παύλος πριν μεταμορφωθεί σε φλογερό «απόστολο»; Φανατικός Ιουδαίος (φαρισαίος) που ούτε καν Παύλος λέγονταν αλλά Σαούλ, όπως λένε οι «πράξεις των αποστόλων», βιβλίο μεταγενέστερο, ειδικά γραμμένο από το Λουκά(;) για να δικαιολογήσει την ύπαρξή του. Φανατικός και εμπαθής διώκτης των οπαδών του Ιησού, (δε λέγονταν ακόμη χριστιανοί), περιοδεύει από πόλη σε πόλη και τους ξετρυπώνει για να τους συλλάβει (άνδρες και γυναίκες), να τους βασανίσει, να τους φυλακίσει και όχι λίγες φορές να τους σκοτώσει!

Γεμάτος φονικές διαθέσεις λοιπόν και με εντάλματα σύλληψης από τους Ιουδαίους αρχιερείς, ξεκινάει με απόσπασμα για τη Δαμασκό -που έχει πολύ πράμα- για εκκαθαρίσεις. Κι εκεί, στον ερημικό δρόμο γίνεται το «θαύμα» της μεταστροφής του (στις ερημιές πάντα πετυχαίνουν τα θαύματα). Εκεί, στη μέση του πουθενά, φωτίζεται και, αστραπιαία, από λάβρος φαρισαίος και αμείλικτος διώκτης μεταμορφώνεται όχι σε κοινό οπαδό του Χριστού, αλλά σε ένθερμο «απόστολο της αγάπης» και κορυφαίο ηγέτη!

«Δυστυχώς, όπως δεν υπάρχει τέλειο έγκλημα, φαίνεται πως δεν υπάρχει και τέλειο θαύμα. Έτσι, στις πράξεις των αποστόλων (κεφ. Θ΄, 7) διαβάζουμε: ‘οι δε άνδρες οι συνοδεύοντες αυτώ ειστήκεισαν ενεοί, ακούοντες μεν της φωνής, μηδένα δε θεωρούντες’ Αλλά παρακάτω (κεφ. ΚΒ΄, 9-10): ‘οι δε συν εμοί όντες το μεν φως εθεάσαντο, την δε φωνήν ουκ ήκουσαν του λαλούντος μοι’ Οι πρώτοι ακούγανε μα δε βλέπανε, οι άλλοι βλέπανε μα δεν ακούγανε!» (Λ. Ζωγράφου: Αντιγνώση, εκδόσεις Αλεξάνδρεια).

Όπως πάντως και να ’χει το πράγμα, μετά τη «μεταστροφή» του ο Παύλος δε διώκεται από τους φανατικούς Εβραίους, όπως θα ήταν φυσικό, αλλά αφήνεται ανενόχλητος να διατρέχει την Παλαιστίνη, τη Μικρά Ασία και την Ελλάδα, διδάσκοντας ελεύθερα στις εβραϊκές συναγωγές, αναστατώνοντας τους φιλήσυχους κατοίκους των πόλεων, οργανώνοντας κοινόβια, διορίζοντας αντιπροσώπους του και επιτηρητές, συγκαλώντας συνέδρια, όταν, για πολύ μικρότερη δραστηριότητα ο Χριστός, πριν από μία μόλις τριετία συνελήφθη και σταυρώθηκε! Τι είναι εκείνο που εξασφάλιζε τη σκανδαλώδη αυτή ελευθερία στο χθεσινό, ορκισμένο διώκτη των «χριστιανών» και τώρα φλογερό κήρυκα του Χριστού;

Είπαμε παραπάνω ότι ο Παύλος ήταν φαρισαίος και ως τέτοιος ανέλαβε σημαντική αποστολή σε μια εποχή μεγάλης κατάπτωσης και αλληλοφαγώματος των Εβραίων. Οι φαρισαίοι, ως πανίσχυρο ιερατείο, έχουν θαυμάσιες σχέσεις με τους δυνάστες τους Ρωμαίους. Και ο Παύλος έχει φιλικές σχέσεις με τους «αγίους του οίκου του καίσαρα» -όπως κοκορεύεται- και πάνω απ’ όλα με το στωικό φιλόσοφο, δάσκαλο και αργότερα μόνιμο υπουργό του Νέρωνα, Σενέκα. Έτσι, κάθε φορά που κινδυνεύει από τους Εβραίους, που τον θεωρούν προδότη, επεμβαίνουν οι Ρωμαίοι και τον σώζουν! Και κάποτε, ύστερα από απειλές, απανωτές συλλήψεις και διετή φυλάκιση, οι Ρωμαίοι με το πρόσχημα του «Ρωμαίου πολίτη» (αδύνατο να ήταν, αφού ο τόπος καταγωγής του, η Ταρσός της Κιλικίας, έγινε ρωμαϊκή επαρχία 100 χρόνια μετά!), τον κουβαλούν (με συνοδεία) στη Ρώμη, όπου δικάζεται από τον πραιτοριανό Αφράνιους Μπούρους, φίλο του Σενέκα και σε μια παρωδία δίκης, αθωώνεται!

Τι είχε όμως στο μυαλό του ο Σενέκας για τον έξαλλο «εκ βαρβάρων» πράκτορά του, το σκοτεινό, τυχοδιώκτη, μυστηριώδη, άπατρη, χωρίς πατρώνυμο, αυτοδιορισμένο εκπρόσωπο του θεού στη γη Παύλο; Μα να τον χρησιμοποιήσει σαν όργανό του για την πυρπόληση της Ρώμης και την ενοχοποίηση του Νέρωνα! Το σχέδιο της άρχουσας τάξης προέβλεπε την ανατροπή του φιλολαϊκού Νέρωνα και την ανάθεση της αυτοκρατορίας στο Σενέκα. Και ο μεν εμπρησμός έγινε από τον Παύλο και τους οπαδούς του, το σχέδιο όμως της εκθρόνισης του Νέρωνα απέτυχε και η συνομωσία αποκαλύφτηκε. Αποτέλεσμα; Ο Σενέκας καταδικάζεται μαζί με πολλούς συγκλητικούς σε θάνατο και ο Παύλος το σκάει από τη Ρώμη. Θα τον τσιμπήσουν οι ρωμαϊκές αρχές μετά δυο χρόνια στην Τροία και θα τον φέρουν πίσω αλυσοδεμένο σαν κακούργο, όπου και θα αποκεφαλιστεί το 67, μέσα στην πλήρη εγκατάλειψη και περιφρόνηση των οπαδών του, όπως ο ίδιος ομολογεί (προς Τιμόθεο α΄15-16, δ΄6,16)

Τέλος, για να ολοκληρώσουμε την εικόνα του Παύλου, οφείλουμε να αναφέρουμε και το συμπέρασμα στο οποίο καταλήγει ο Γάλλος ερευνητής Pομπέρ Aμπελαίν στο βιβλίο του «Ο απ. Παύλος και η μυστική ζωή του» ότι ο Παύλος της Kαινής Διαθήκης είναι ένα πρόσωπο που κατασκεύασαν εξ ολοκλήρου οι ανώνυμοι συντάκτες του 4ου και 5ου μεταχριστιανικού αιώνα, αναμιγνύοντας τα λόγια και τα ιστορικά γεγονότα που αφορούν σε τρία διαφορετικά πρόσωπα, εκ των οποίων μόνο το ένα είναι πραγματικό και τα άλλα δύο φανταστικά!

Πηγές: «Πράξεις των αποστόλων», «προς Φιλιππησίους επιστολή», «Β΄ προς Τιμόθεον επιστολή»
Λιλής Ζωγράφου: «Αντιγνώση, τα δεκανίκια του καπιταλισμού» κεφ. 6ο «Παύλος»
Karlheinz Deschner: «Η εγκληματική ιστορία του χριστιανισμού», τόμος Α΄, εκδ. Κάκτος

Robert Ambelain: «Ο Απόστολος Παύλος και η μυστική ζωή του» εκδ. Μάριος Βερέττας

Ο Παύλος καίει ελληνικά βιβλία στην Έφεσο

«Πολλοί τε των πεπιστευκότων ήρχοντο εξομολογούμενοι και αναγγέλλοντες τας πράξεις αυτών. Ικανοί δε των τα περίεργα πραξάντων συνενέγκαντες τας βίβλους κατέκαιον ενώπιον πάντων. Και συνεψήφισαν τας τιμάς αυτών και εύρον αργυρίου μυριάδας πέντε. Ούτω κατά κράτος ο λόγος του Κυρίου ηύξανε και ίσχυεν». «Πράξεις των Αποστόλων», Κεφ. ΙΘ΄, 18-20

ΕΑΛΩ Η ΠΟΛΙΣ;

Λίγοι, ασφαλώς, γνωρίζουν ότι η πρώτη νεοελληνική εργασία για την Άλωση, εκδόθηκε το 1890. Ο συγγραφέας της, Α. Γ. Πασπάτης, γεννήθηκε στη Χίο το 1814 και πέθανε στην Αθήνα το 1891. Ήταν γιατρός, ιστορικός, γλωσσολόγος, μελετητής, αρχαιολόγος. Διασώθηκε από τη σφαγή της Χίου (1822) και κατέφυγε μετά από πολλές περιπέτειες στο εξωτερικό, όπου κατάφερε να σπουδάσει (Βοστόνη, Λονδίνο, Πίζα, Παρίσι) και να διαπρέψει. Το 1840 εγκαταστάθηκε στην Κων/πολη, όπου έμεινε μελετώντας την για 30 ολόκληρα χρόνια.

Η προσέγγιση του Πασπάτη στο γεγονός της άλωσης είναι πραγματικά πρωτότυπη. Ρί­χνει το βάρος του στη διασάφηση στοιχείων καθοριστικών στην εξέλιξη της πολιορ­κίας, τα οποία οι προγενέστεροι ιστορικοί (Έλληνες και ξένοι) είτε αγνόη­σαν παντελώς, είτε διαστρέβλωσαν λόγω αμάθειας ή ελλιπούς μελέτης και έρευνας. Πέ­ρα απ’ τη λεπτομερέστατη αναφορά στον αριθμό των αντιπάλων, τον οπλισμό τους και τη στρατηγική που ακολούθησαν, προχωρά στην όσο το δυνατόν ακριβέστερη περιγραφή και ταύτιση των τόπων όπου έλαβαν χώρα τα γεγονότα, ρίχνοντας έτσι φως σε πο­λυάριθμα σκοτεινά σημεία, απαντώντας σε πλείστες απορίες. (Σημαντική και η αναφο­ρά του σε ονομασίες και τοπωνύμια στα τουρκικά και στα ελληνικά, που πριν την έκδοση του έργου του προκαλούσαν σύγχυση στους μελετητές). Καταγράφει με λεπτομέρειες τη θέση και την κατάσταση των παραλίων και χερσαίων οχυ­ρωμάτων και τειχών που περιέβαλλαν την Κων/πολη και καταδεικνύει την τε­ράστια σημασία τους στην τροπή των γεγονότων. Ποιος γνώριζε για παράδειγμα ότι οι τούρκοι έβαλλαν αδιάκοπα και μάλιστα με το μεγάλο τηλεβόλο τους, μόνο κατά των βο­ρείων τειχών της πύλης του Αγίου Ρωμανού λόγω της κατωφέρειας της θέσης της, που την καθιστούσαν ευπρόσβλητη; Ποιος γνώριζε (πριν την εργασία του Πασπάτη) ότι η προ του τείχους τάφρος είχε μείνει χωρίς νερό; Ποιος γνώριζε, τι ακριβώς συνέβη κι έμεινε ανοικτή η Κερκόπορτα, με αποτέλεσμα να εισβάλουν οι Οθωμανοί;

Με την ίδια σαφήνεια ο Πασπάτης μας μεταφέρει και το κλίμα της εποχής εκείνης, την περιρ­ρέουσα ατμόσφαιρα, την ακριβή εικόνα, τί δηλαδή προηγήθηκε της άλωσης, ποιος ήταν ο ρόλος των σημαινόντων προσώπων, των Ευρωπαίων, των άλλων εθνοτήτων που ζούσαν τότε στην Πόλη, καθώς και το τί ακολούθησε μετά την άλωση. Εκείνη την εποχή, η Ευρώπη ήταν βυθισμένη στην αναρχία και τον αλληλοσπαραγμό, αγνοώντας παντελώς την κατάσταση που επικρατούσε στο Βυζάντιο. Έπρεπε ν’ ακoλoυθήσει η σύληση των μεγαλοπρεπών κτηρίων και μνημείων της Πόλης (για την οποία θρήνησε ακόμη και ο Μωάμεθ), η αρπαγή και αποστολή στην Ευρώπη αναρίθμητων καλλιτεχνημάτων και αρχαίων χει­ρογράφων και η προσφυγιά χιλιάδων λογίων, για να συγκινηθούν οι «εν Χριστώ αδελφοί μας» Δυτικοί.

Από την άλλη πλευρά, η άλλοτε κραταιά (μέχρι το 10ο αιώνα) Βυζαντινή Αυτοκρατορία αγωνίζονταν με ελάχιστους μαχητές να συγκρατήσει και απoκρoύσει τους επιτιθέμε­νους εχθρούς από την Ανατολή (οι ίδιοι οι τούρκοι απόρησαν, όταν διαπίστωσαν μετά την εισβολή τους στην Πόλη ότι η άμυνά της ήταν στα χέρια ελάχιστων πολεμιστών που βρίσκονταν στους πύργους και τα τείχη, ενώ στο εσωτερικό της Πόλης προς μεγάλη τους έκπληξη δεν υπήρχαν άνθρωποι να τους αντισταθούν, αφού μαζί με το Σχολάριο ήταν στην Αγιά Σοφιά, ικετεύοντας το θεό να τους λυπηθεί!). Στην Κων/πολη πριν την άλωση, εκτός από τους Βυζαντινούς, διαβιούσαν Βενετοί και Γενουάτες, εκμεταλλευόμενοι τα προνόμια που τους είχαν παραχωρηθεί κατά καιρούς από τους Βυζαντινούς αυτοκράτορες και ελέγχοντας το εμπόριο και τον απόπλου και κατά­πλου των πλοίων στον Εύξεινο Πόντο. Οι Βυζαντινοί από τη μεριά τους είχαν να αντι­μετωπίσουν τις φοβερές εσωτερικές συγκρούσεις, οφειλόμενες προφανώς στη σύγχυση ταυτότητας, από την οποία χαρακτηρίζονταν και που νομοτελειακά τους οδήγησε στην καταστροφή.

Τη στιγμή της μεγάλης απειλής, όπως ιστορεί ο Πασπάτης, κορυφώθηκε και ο λυσ­σαλέος αγώνας μεταξύ ενωτικών και ανθενωτικών. Η νίκη του επερχόμενου κατακτητή ήταν εξασφαλισμένη. Από τη μια μεριά οι ενωτικοί, οι οποίοι ήταν κατά κύριο λόγο οι ελληνίζοντες άρχοντες της Πόλης, με κορυφαίο τον ιδεολόγο Κωνσταντίνο Παλαιολόγο, αγωνιούσαν για την τύχη της πόλης τους και αναζητούσαν (μάταια βεβαίως) βοήθεια στη Δύση. Η ένωση των Εκκλησιών τους φάνηκε επιβεβλημένη (αν και στην πραγματικότητα η «πίστη» ήταν το τελευταίο θέμα που τους απασχολούσε).­ Από την άλλη οι ανθενωτικοί, υποκινούμενοι από τον κλήρο και μάλιστα τον ανώτερο (Σχολάριος), οδηγήθηκαν με χαρακτηριστική ευκολία στον τέλειο παραλογισμό, χαρακτηρίζοντας τους ενωτικούς «προδότες» και υβρίζοντας (αν και πιστό χριστιανό) το γενναίο αυτοκράτορά τους. (Την αυτοθυσία και αυταπάρνησή του «τίμησαν» φροντίζοντας να μην αναγραφεί πουθενά το όνομά του, αντίθετα με το Σχολάριο, που τιμήθηκε για την «πίστη» του με το διορισμό του ως πατριάρχη από τον κατακτητή).

H δουλοφροσύνη, η εμπάθεια, η αγραμματοσύνη και η έλλειψη κάθε είδους καλλιέργειας, είχαν ως αποτέλεσμα τη διάπραξη εγκληματικών ενεργειών από το φανατισμένο χριστιανικό όχλο των ανθενωτικών. Ποιος μπορεί να ξεχάσει ποτέ την προδοτική στάση του «χριστιανού κι όχι Έλληνα» (κατά δήλωσή του) μεγάλου δούκα Λουκά Νοταρά, ο οποίος αρνήθηκε να στείλει τη­λεβόλα (ενώ διέθετε) στον αγωνιστή Ιουστιανιάνη, που μοχθούσε για την επισκευή των καταπεσόντων τειχών και πολεμικό υλικό, για να μη μπoρέσει να αντιμετωπίσει τους πολιορκητές; Το Νοταρά, που δήλωσε ότι προτιμάει την κατάληψη της Πόλης από την ένωση των Εκκλησιών; Για την εκδούλευση αυτή στους Οθωμανούς ο «ευσεβής» αυτός χριστιανός έγινε δεκτός την επόμενη μέρα της άλωσης από το Μωάμεθ φέροντάς του δώρα (προφανώς για να γιορτάσουν το γεγονός). Διαθέτοντας ασφαλώς περισσότερο ήθος από το Νοταρά ο Μωάμεθ ο Πορθητής διατάζει, σεβόμενος την έννοια του δικαίου και περιφρονώντας βαθιά την ευτέλεια του προδότη, την εκτέλεσή του. Κι όμως οι σημερινοί συνεχιστές των ανθρώπων αυτής της κατηγορίας θα ζητήσουν εκ των υστέρων μερίδιο για την «προσφορά» τους για τη σω­τηρία του ελληνικού έθνους. Για την ακρίβεια το ζητούν ακόμη και σήμερα με περισσή χριστιανική υποκρισία και κομπασμό (στην ανάγκη απειλούν κιόλας...)

Εκείνες τις τρα­γικές ώρες δείγματα γραφής δεν έδωσαν μόνο τα «ορθόδοξα χριστιανικά άνθη» ευλάβειας, αλλά και αυτά της Δύσης, μη τηρώντας τις δεσμεύσεις που ανέλαβαν απέναντι στον αγωνιζόμενο Παλαιολόγο, να το συνδράμουν στη μάχη κατά των «αλλοπίστων». Με γνήσια χριστιανική ηθική και (απ)ανθρωπιά τις καταπάτησαν όλες με προεξάρχοντα τον Πάπα (Νικόλαο τον Ε΄), ο οποίος κυνικότατα εξεβίασε την υποταγή των Βυζαντινών στη Λατινική Εκκλησία. (Η πλούσια και τόσο ευνοημέ­νη από τους βυζαντινούς Δημοκρατία της Βενετίας, παραχώρησε τάχα προς βοή­θεια δέκα γαλέρες, οι οποίες ουδέποτε κατέπλευσαν στην Κων/πο­λη, αλλά βολτάριζαν στο Αιγαίο σ’ όλη τη διάρκεια της πολιορκίας).

Όμως ο κεντρικός άξονας του βιβλίου περιστρέφεται γύρω από την αδυσώπητη μά­χη ανάμεσα στην ελληνικότητα (που εκφράζεται με την μορφή του Παλαιολόγου) και τον ανθελληνισμό της χριστιανοσύνης (οι κάθε λογής Σχολάριοι και Νοταράδες). Ο τραγικός Παλαιολόγος υπονομεύθηκε από το ιερατείο (ως ανάμνηση ελληνικού ήθους και γενναιότητας), καταδιώχθηκε (και καταδιώκεται), σπιλώθηκε (και σπιλώνεται), απομονώθηκε (και απομονώνεται) και αγωνίστηκε μόνος. Ο φθόνος μπροστά στο μεγαλείο εκείνων που αγωνίζονται για μια ιδέα και μόνο, είναι ο ίδιος στο πέρασμα των αιώνων.

Λίγο καιρό πριν την άλωση, σ’ ένα δρόμο της Πόλης, έγινε ένα ασήμαντο σε έκταση, εξαιρετικά όμως σημαντικό σε ενέργεια γεγονός. Η δη­μόσια καύση των έργων του νεοπλατωνικού φιλοσόφου Γεωργίου Γεμιστού Πλήθωνος.* Μεταξύ των έργων που κάηκαν ήταν και το πρωτότυπο του έργου του «Περί νόμων συγγρα­φής». Σήμερα σώζονται από το έργο αυτό ελάχιστα αποσπάσματα. Πρωτοστάτης της ανίερης αυτής πράξης, που εκτός των άλλων αποτελούσε και την απάντηση όχι πλέον προς τον Παλαιολόγο, αλλά προς τους Έλληνες, ήταν (ποιος άλλος;) ο Σχολάριος. Αυτός πρωτοστάτησε να επέλθει ή άλωση της Πόλης, και επιχειρούσε τώρα με τη δημόσια καύση των έργων του Γεμιστού να δημιουργήσει την αναγκαία γι’ αυτόν φήμη, αλλά και να δώσει στο Σουλτάνο τα απαραίτητα «δείγματα γραφής». Ως εκπρόσωπος του δόγ­ματος αναβίωνε την παλιά παράδοση από την εποχή της πυρπόλησης της Ρώμης, που εδραίωσε στο ρωμαϊκό λαό την πιο φοβερή κατη­γορία εναντίον ενός αυτοκράτορα (Τάκιτος, Χρονικά, 13, βλ. χν 38-44). Η δημόσια καύση των έργων του Πλήθωνα σπίλωσε κατά την κρίσιμη εκείνη ώρα το γόητρο των Ελλήνων, και ασφαλώς μείωσε το θάρρος τους. (11 αιώνες σκληρών διωγμών των ελληνιζόντων από τη «θρησκεία της αγάπης» κι ο Σχολάριος/Γεννάδιος φοβούνταν ακόμη την αναβίωση του ελληνικού πνεύματος!).

Η περιγραφή των τελευταίων στιγμών της Πόλης από το χρονογράφο της άλωσης Φραντζή (Γεωργίου Φραντζή Χρονογραφία), αποδεικνύει τη μοιρολατρική αναμονή του «θελήματος του θεού δια τας πολλάς αμαρτίας ημών», με την οποία είχε αποβλακώσει το βυζαντινό όχλο η χριστιανική ηττοπαθής προπαγάνδα.** Η μετά από λίγο πτώση ολόκληρου του ελλαδικού χώ­ρου στα χέρια των Τούρκων τερμάτισε την ύστατη εκείνη προσπάθεια αναζωπύρωσης του Ελληνικού λόγου. Ακολούθησαν μετά απ’ αυτό οι πιο σκοτεινοί αιώνες για τους Βυζαντινούς.

Το χαμό τον περίμεναν όλοι. Τόσο εκείνοι που τον προκάλεσαν, όσο και εκείνοι που αγωνίστηκαν, για να τον αποτρέψουν. Ίσως μάλιστα αυτός ο χαμός να απoτελεί και την κάθαρση της «ύβρεως» (είτε αυτή λέγεται θρησκευτική δεισιδαιμονία, είτε λιποψυχία, είτε δειλία, είτε διχόνοια, είτε νωθρότητα, είτε ανοησία). Και ο Παλαι­ολόγος ενσαρκώνει την ανάταση της ψυχής που προκαλεί η κάθαρση. Η χριστιανική μάζα και οι «ηγέτες» της απ’ την άλλη την απέφυγαν επιμελώς και πολύ θλιβερά. Δε στάθηκαν ικανοί ούτε για έναν έντιμο πολιτικό θάνατο.

* στίχοι από τον έκτο λόγο του «Δωδεκάλογου του Γύφτου» του Κωστή Παλαμά:

Έρμη, σκλάβα, πικρή ρωμιοσύνη,
ποιος βαστιέται μ’ αδάκρυτα μάτια
να σε ιδεί; Tι αμαρτίες πληρώνεις;
Στα χρυσά ρηγικά σου παλάτια
γνέθει η αράχνη και μύρεται ο γκιώνης.
Της φωτιάς βιγλάτορες η φωτιά τί καίει εδώ;

Και μου είπαν, «Τρέμε, γύφτε,
και οι άπιστοι όλοι, καίμε
το βιβλίο τ’ αφορισμένο,
το κακούργο, το γραμμένο απ’ το Γεμιστό,
το βιβλίο πού δε θέλει την παρθένο
και δεν ξέρει το Χριστό».

** Κι ήταν οι καιροί που η Πόλη
πόρνη σε μετάνοιες ξενυχτούσε
και τα χέρια της δεμένα τα κρατούσε
και καρτέραγ’ ένα μακελάρη.
Και καρτέραγε τον τούρκο να την πάρει.
Κωστής Παλαμάς

Α. Γ. ΠΑΣΠΑΤΗ: «Πολιορκία και άλωσις της Κων/πόλεως» Αθήναι 1939, επανέκδοση
Ρένου Αποστολίδη 1995
Γ. (Σ)ΦΡΑΝΤΖΗ: «Το χρονικόν της αλώσεως» Γ. Δημογιάννη, έκδοση ΣΠΑΝΟΣ 1996

ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ

Η ΘΡΗΣΚΕΙΑ, Η ΤΡΟΜΟΚΡΑΤΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΗΣ ΛΟΓΙΚΗΣ

Sam Harris

Στο Τέλος της Πίστης, ο Σαμ Χάρις μας δίνει μια απίστευτα διο­ρατική ανάλυση για την τρομακτική σύγκρουση που σημειώνεται ανάμεσα στη λογική και στη θρησκεία, στον σύγχρονο κόσμο μας. Μας προσφέρει μια διαυγέστατη, ιστορική διαδρομή της επιθυ­μίας μας να θέσουμε τη λογική στην υπηρεσία των θρησκευτι­κών πεποιθήσεων, ακόμη και όταν αυτές οι πεποιθήσεις στρέφο­νται κατά της ανθρωπότητας και δημιουργούν ολοκαυτώματα. Προειδοποιεί ότι η ενσωμάτωση της θρησκείας στο άρμα της Πα­γκόσμιας πολιτικής θα φέρει την απόλυτη καταστροφή λίαν συ­ντόμως μέσα από μια τρομακτική σύγκρουση πολιτισμών, και κάνει έκκληση για την ανάγκη ύπαρξης μιας ανθρωπιστικής και υπεράνω θρησκευτικών πεποιθήσεων Πνευματικής Ηθικής.

Ο Σαμ Χάρις είναι απόφοιτος της Φι­λοσοφικής Σχολής του Πανεπιστη­μίου Στάνφορντ. 'Έχει επίσης κάνει σπουδές επί των Ανατολικών και Δυτικών Θρησκευτικών Παραδόσεων επί μία εικοσαετία και ολοκληρώνει τη διδακτορική του διατριβή στη Νευροεπιστήμη, με θέμα τη βάση της πίστης, της μη πίστης και της τάσης προς τον αγνωστικισμό, στο νευ­ρικό σύστημα του ανθρώπου.

Ο Σαμ Χάρις εξαπολύει μιa σοβαρή πυρηνική επiθεση. Το Τέλος Της Πίστης είναι μιa γενναία, μαχητική απόπειρα κατεδάφισης του τείχους που σήμερα προστατεύει τους θρησκευόμενους από αυτούς που στέκονται απέναντι στις θρησκείες με σκεπτικισμό και κριτικό πνεύμα. Το Τέλος Της Πίστης είναι ένα βιβλίο που μας χρειαζόταν επειγόντως.
Γιόχαν Χάρι. The Intependent

Αυτό το βιβλίο θα συγκινήσει όλους όσοι έχουν στοχαστεί επάνω στον παραλογισμό της θρησκευτικής πίστης Ακόμη και οι επικριτές του κ. Χάρις θα υποχρεωθούν να αναγνωρίσουν τη δύναμη μιας ανάλυσης, που εκτείνεται σε τόσο εύρος και βάθος, από τους διωγμούς των Καθαρών ως τη σύνθεση του Υπουργικού Συμβουλίου του Τζορτζ Μπους.
The Economist

Μια ριζική επίθεση εναντίον της πιο ιερής φιλελεύθερης ιδέας, της ιδέας της ανεκτικότητας…
Το Τέλος Της Πίστης είναι μια εξαιρετικά λογική έκκληση για μια πιο δραστική εκκοσμίκευση της κοινωνίας.
Στέφανι Μέριτ. Observer

Η εντυπωσιακή εργασία του Χάρις καταδεικνύει το πώς η πίστη -τυφλή, κουφή, βωβή και άλογη, ­απειλεί την ύπαρξή μας. Η εκ μέρους του καταγγελία. του παραλογισμού που απορρέει από την πίστη -από το θρησκευτικό φανατισμό των βομβιστών αυτοκτονίας του Ισλάμ ως τον κοσμικό φανατισμό του Νόαμ Τσόμσκι- είναι μια πρόσκληση για λογικό διάλογο, στη σημερινή εποχή της τρομοκρατίας. Το Τέλος της Πίστης δείχνει τους τρόπους με τους οποίους η τέλεια τυραννία του θρησκευτικού και του κοσμικού ολοκληρωτισμού δαιμονοποιεί ατελείς δημοκρατίες, όπως ΟΙ Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ... Είναι ένα βιβλίο που πρέπει να διαβαστεί από κάθε λογικό άνθρωπο.
Άλαν Ντέρσοβιτς, καθηγητής Νομικής του Πανεπιστημίου του Χάρβαρντ και συγγραφέας του βιβλίου Η Αμερική σε Δίκη.

Ο Χάρις γράφει με τέτοιο πάθος και συχνά με τόση διεισδυτικότητα, ώστε ακόμη και αναγνώστες με σκεπτικιστική διάθεση θα δυσκολευθούν να μη πεισθούν.
Ντάνιελ Μπλου, San Francisco Chronicle

Επιτέλους έχουμε ένα βιβλίο που επικεντρώνεται στο κοινό στοιχείο που συνδέει την ισλαμική τρομοκρατία με τον παραλογισμό κάθε άλλης θρησκευτικής πίστης. Το Τέλος της Πίστης αμφισβητεί όχι μόνο τους Μουσουλμάνους αλλά και τους Ινδουϊστές, τους Εβραίους και τους Χριστιανούς.
Πίτερ Σίνγκερ, συγγραφέας του βιβλίου: Πρόεδρος του Καλού και του Κακού. Η Ηθική του Τζορτζ Μπους.

Όσα γράφει ο Χάρις για τη διαίσθηση, και για την αντίληψη μίας «ηθικής κοινότητας» είναι από τα καλύτερα που έχω διαβάσει επάνω σ' αυτά τα θέματα.
Τζον Ντέρμπισιρ, New York Sun

Εδώ έχουμε μία έντονη πρόκληση για όσους Αμερικανούς διαβλέπουν τους κινδύνους που εγκυμονεί για την δημοκρατία η πολιτική συμμαχία της θρησκείας με τον πολιτικό κόσμο της δεξιάς, και της αδυναμίας των χλιαρών και αορίστων αντιδράσεων των φιλελεύθερων ατόμων που διακατέχονται από θρησκευτική πίστη. Αν και θα μπορούσε κανείς να αμφισβητήσει κάποια επιχειρήματα και ισχυρισμούς του Χάρις, η ανάγκη ενός προσκλητήριου για τη συσπείρωση των θρησκευόμενων φιλελευθέρων είναι τελείως πραγματική.
Τζόζεφ Σ. Χάου Νεότερος, Πρόεδρος του Ενωτικού Θεολογικού Σεμιναρίου, Νέα Υόρκη

Το Τέλος της Πίστης είναι πραγματικά ένα βιβλίο που τρομά­ζει... Διαβάστε το και ξυπνήστε!
Ρίτσαρντ Ντόκινς

Το Τέλος της Πίστης, εκθέτει τους κινδύνους και τον παραλο­γισμό που επιφυλάσσει η οργανωμένη θρησκεία, τόσο καθαρά και χωρίς φόβο, ώστε ένιωσα ανακούφιση καθώς το διάβασα, ένιωσα δικαιωμένη, ένιωσα ότι επιτέλους με κατάλαβαν!»
Νάταλι Άνγκιερ New York Times

Εκδόσεις «ΕΝΑΛΙΟΣ» 2008. Μεράφραση: Χαρίκλεια Τσαλιγοπούλου. Σελ. 418. Τιμή: 17 €

ΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΑΤΟΣ

Στο τελευταίο τεύχος (αριθ. 545, Νοέμβριος 2007) του «παιδαγωγικού», όπως αυτοαποκαλείται, περιοδικού «Ελληνοχριστιανική Αγωγή», και στην πρώτη σελίδα, διαβάζω τα εξής απίθανα και αδιανόητα:

ΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΑΤΟΣ

[Ακούμε πολύ συχνά σε ώρες δύσκολες των κοινωνιών πού ζούμε, όταν όλα γύρω δείχνουν να είναι αδιέξοδα και απελπιστικά, να διερωτώνται πολλοί «αν υπάρχουν πνευματικοί άνθρωποι σ’ αυτή τη χώρα». Το δυστύχημα είναι πως τις πε­ρισσότερες φορές αυτοί οι δήθεν πνευμα­τικοί άνθρωποι όταν μιλούν απογοητεύουν. Και μας κάνουν να σκεφτόμαστε πως θα ήταν καλύτερα να σιωπούσαν. Βεβαίως κανείς δε μπορεί να τους επιβάλλει τη σιωπή, θα αναμέναμε όμως να υπήρχε ένας στοιχειώδης αυτοσεβασμός. Θα αναφερθούμε στη συνάφεια αυτή στη συνέντευξη που παρεχώρησε γνωστός έλληνας συγγραφέας πού ζει στο εξωτερικό και του οποίου τα βιβλία κυκλοφορούν ευρέως στην πατρίδα μας και η οποία δη­μοσιεύτηκε σε περιοδικό κυριακάτικης εφημερίδας. Ο εν λόγω συγγραφέας έχει εμφανιστεί και σε αρκετές τηλεοπτικές εκπομπές, στις οποίες περίπου εκφράζει ό,τι και στη συνέντευξή του. Έτσι λοιπόν, ούτε λίγο ούτε πολύ δηλώνει πώς «ο ελληνοχριστιανικός πολιτισμός δεν υπάρχει. Είναι σα να ταυτίζουμε την ελευθερία με την έλλειψή της»! Και συνεχίζει: «είναι προσόν όταν θυμόμαστε τον Ηράκλειτο, το Θαλή, το Δημόκριτο. Είναι μειονέκτη­μα όταν συλλογιζόμαστε τους πατέρες της Εκκλησίας, το Βυζάντιο και τις θαυμα­τουργές εικόνες που ανθούν σε όλη την επικράτεια»! (Βασίλης Αλεξάκης, Κυριακάτικη ­Καθημερινή, 21/10/2007, σ. 6). Τι να πρωτοπεί κανείς. Πράγματι, καλύτερα να σιωπούσαν οι δήθεν πνευματικοί μας ηγέτες. Γιατί ο λαός μας έχει σε μεγάλη υπόληψη τους λογάδες του. Και όσοι αυτό δεν το συνειδητοποιούν προσφέρουν κάκιστες υπηρεσίες.]

Συμπεράσματα (δικά μου) από τα ανωτέρω:

1. Ο κ. Αλεξάκης επειδή υποστηρίζει τα αντίθετα από αυτά που επιθυμούν να ακούν οι εκκλησιαστικοί (και παραεκκλησιαστικοί) κύκλοι, δε δικαιούται «διά να ομιλεί», αλλά πρέπει να σιωπά.

2. Ο κ. Αλεξάκης επειδή υποστηρίζει (ορθότατα) ότι «ελληνοχριστιανικός πολιτισμός δεν υπάρχει» και ότι (ορθότατα επίσης) «είναι μειονέκτημα όταν συλλογιζόμαστε τους πατέρες της εκκλησίας, το Βυζάντιο και τις θαυματουργές εικόνες…», είναι ένας «δήθεν» πνευματικός άνθρωπος, που προσφέρει «κάκιστες υπηρεσίες» στον ελληνικό λαό.

3. Ο λόγος του κ. Αλεξάκη είναι απογοητευτικός για το «λαό μας», που έχει σε μεγάλη υπόληψη τους «λογάδες του» και

4. Ο κ. Αλεξάκης, συγγραφέας πολλών και ευρέως κυκλοφορούντων (και στη χώρα μας) βιβλίων, με σωρεία ευνοϊκότατων κριτικών και τιμημένος -στη Γαλλία- με σημαντικά λογοτεχνικά βραβεία στερείται «στοιχειώδους αυτοσεβασμού».

Πώς, λοιπόν, αντιλαμβάνεται τον πνευματικό άνθρωπο η «ελληνοχριστιανική αγωγή»; Ασφαλώς όχι σαν τον αθυρόστομο, αιρετικό, υμνητή των Ηράκλειτου, Θαλή και Δημόκριτου και αρνητή του «ελληνοχριστιανικού πολιτισμού», των «πατέρων της εκκλησίας», του Βυζαντίου και των «θαυματουργών» εικόνων Αλεξάκη, αλλά σαν αυτόν που, λίγο παρακάτω, πλέκει το εγκώμιό του!

ΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΑΤΟΣ (ΙΙ)

Ο λαός μας δε θέλει μεγάλα λόγια. Μερικές απλές κουβέντες του είναι αρκε­τές. Ούτε ζητάει πιστοποιητικά, ούτε κά­νει έλεγχο στη ζωή των δημιουργών. Τον εκφράζει ένα απλό και ταπεινό ενίοτε βίω­μα, πού μεταφράζεται σε εικόνες της κα­θημερινότητας, εικόνες που είναι ο σύ­ντροφος του λαού μας στη δύσκολη ανηφοριά της ζωής του. Τον εκφράζει ο λό­γος που διατυπώνει ο ζωγράφος Αλέκος Φασιανός στην ίδια στήλη του ίδιου περιοδικού που πιο πάνω σημειώνουμε, λί­γες μέρες νωρίτερα: «Η οδός των Ελλήνων είναι τα αρχαία ελληνικά τοπία, η Ακρόπολη, οι παπάδες, τα άμφια, τα χρυ­σόφοντα των εικόνων, όλα αυτά που σε ακολουθούν...Τα αισθάνομαι σαν μια προσευχή μέσα μου, σαν ένα παραλήρη­μα και τα ζωγραφίζω - ας είμαι κάπου αλλού. Υπάρχουν...Σαν μουρμουρητό, σαν να είναι ο ψάλτης από έναν εσπερινό» (Κυριακάτικη Καθημερινή, 7/10/2007)

Αυτός, μάλιστα, είναι «πνευματικός άνθρωπος» με τα όλα του: με αρχαία ελληνικά τοπία και την Ακρόπολη, αλλά και με παπάδες, άμφια (!), χρυσόφοντα εικόνων, προσευχές, ψαλτάδες κι εσπερινούς.

Γνήσιος δηλαδή εκφραστής του «ελληνοχριστιανικού πολιτισμού», που ο προηγούμενος «λογάς» δεν αναγνωρίζει καν την ύπαρξή του.

Δε γνωρίζω πολλά πράγματα για τον κ. Φασιανό, εκτός του ότι είναι από τους σημαντικότερους σύγχρονους ζωγράφους. Δε γνωρίζω επίσης, αν τα παραπάνω είναι τα πραγματικά του πιστεύω ή κάποιες δηλώσεις του «καλλιτεχνική αδεία». Ο άνθρωπος είναι εντελώς ελεύθερος να έχει τις απόψεις του και να τις δημοσιοποιεί. Όπως και να έχει όμως, δεν μπορεί να αποτελέσει μια συνέντευξη τέτοιου είδους γνώμονα για την κατάταξη και κατηγοριοποίηση των πνευματικών δημιουργών: αυτοί εδώ, που λένε καλά λόγια για τη θρησκεία είναι οι καλοί, οι εκλεκτοί, ενώ οι άλλοι εκεί, που αδιαφορούν ή και καταφέρονται εναντίον της, είναι για το «πυρ το εξώτερον».

Αλλά, ζητάς να βρεις λογική σ’ αυτό, όπως και σε κάθε άλλο θρησκευτικό έντυπο; Έχει εξοβελιστεί από τη δογματική αλογία και τη θεώρηση του «σύμπαντος κόσμου» μέσα από τα μυωπικά γυαλιά του φανατισμού και της τυφλής πίστης. Και να σκεφτεί κανείς ότι το περιοδικό αυτό, αυτοπροσδιοριζόμενο ως «παιδαγωγικό» εκδίδεται από εκπαιδευτικούς λειτουργούς(!) (ΧΕΕΛ)* και απευθύνεται σε παιδαγωγούς, δασκάλους και καθηγητές δημόσιων σχολείων! Και μετά απορούμε για την άθλια εκπαίδευση της χώρας μας και τη διαρκώς υποβαθμιζόμενη παιδεία της. Μα με «περιδεείς» εκπαιδευτικούς, υποταγμένους στο «φόβο κυρίου», αρνητές της σύγχρονης πραγματικότητας, αλλά συνεχιστές απαράδεκτων μεσαιωνικών παιδαγωγικών πρακτικών, τι νέους, ανοιχτόμυαλους και ελεύθερα σκεπτόμενους πολίτες να διαμορφώσεις; Εξ ου και η οπισθοδρόμηση της σημερινής κοινωνίας προς θέσεις συντηρητικές και πράξεις ασιατικού ταλιμπανισμού…

*«Χριστιανική Ένωση Εκπαιδευτικών Λειτουργών»

Περισσότερα για το Βασίλη Αλεξάκη δες εδώ: http://www.greece2001.gr/writers/VasilisAlexakis.html

και για τον Αλέκο Φασιανό εδώ: http://www.artprisma.gr/mouseio_artist.asp?id=5&aid=472&lang=gr

ΤΑ ΡΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΑΪΝΣΤΑΪΝ, ΟΙ ΧΑΡΤΕΣ ΤΟΥ ΠΟΥΑΝΚΑΡΕ

Οι αυτοκρατορίες του χρόνου

Ρολόγια και τρένα, τηλέγραφοι και αποικιακή κατάκτηση: οι προκλήσεις στα τέλη του 19ου αιώνα αποτέλεσαν αναπόσπαστο πραγματικό υπόβαθρο για το κολοσσιαίο θεωρητικό άλμα της σχετικότητας. Δύο γίγαντες στις απαρχές της σύγχρονης επιστήμης συνέκλιναν σταδιακά προς την απάντηση: ο Άλμπερτ Αϊνστάιν, ένας νεαρός, άσημος γερμανός φυσικός, που πειραματιζόταν με τη μέτρηση του χρόνου χρησιμοποιώντας τηλεγραφικά δίκτυα και με το συγχρονισμό των ρολογιών στους σιδηροδρομικούς σταθμούς, και ο διάσημος μαθηματικός Ανρί Πουανκαρέ, πρόεδρος του Γαλλικού Γραφείου Γεωγραφικού Μήκους, ο οποίος αντιστοίχιζε στα σημεία της υδρογείου τις χρονικές συντεταγμένες τους. Ο καθένας τους συνειδητοποίησε ότι, για να κατανοήσει τον προσφάτως ενοποιημένο πια κόσμο, έπρεπε να καθορίσει κατά πόσο υπήρχε ένας καθαρός χρόνος, όπου η ταυτοχρονία προσδιοριζόταν κατά απόλυτο τρόπο, ή κατά πόσο ο χρόνος ήταν σχετικός.

Ο διακεκριμένος ιστορικός της επιστήμης Peter Galison σταχυολόγησε νέες πληροφορίες από ανεξερεύνητα αρχεία, ξεχασμένες ευρεσιτεχνίες και σπάνιες φωτογραφίες, για να αφηγηθεί τη συναρπαστική ιστορία δύο επιστημόνων των οποίων η συγκεκριμένη επαγγελματική απασχόληση τους ενέπλεξε σε ένα σιωπηλό αγώνα δρόμου για τη θεωρία που θα κατακτούσε την αυτοκρατορία του χρόνου.

«Ο Peter Galison προσφέρει μια αριστοτεχνική και συναρπαστική αφήγηση της επανάστασης στην κατανόηση του χρόνου που συνέβη στις αρχές του 20ού αιώνα. Θέτει τον Αϊνστάιν και τον Πουανκαρέ στο σταυροδρόμι της φυσικής, της φιλοσοφίας και της τεχνολογίας, όπου το πρόβλημα του συγχρονισμού απομακρυσμένων ρολογιών έπαιξε κρίσιμο ρόλο τόσο στη νέα φυσική όσο και στη νέα τεχνολογία.»
—David Gross, βραβείο Νόμπελ φυσικής (2004)

«Ο Peter Galison, σε μια έκλαμψη ευφυΐας, χρησιμοποιεί την απαράμιλλη ικανότητά του να παρουσιάζει ιστορικά γεγονότα σε πολλά επίπεδα και από πολλές πλεονεκτικές σκοπιές, καθώς επίσης και το μοναδικό συνδυασμό ιστορικής, επιστημονικής και φιλοσοφικής καλλιέργειάς του, ώστε να φωτίσει με ένα νέο τρόπο εκείνη την επανάσταση στη φυσική που τη συνδέουμε με τον όρο σχετικότητα. Ένα απολύτως απαραίτητο βιβλίο για τους ειδικούς και ταυτόχρονα ένα υπέροχο ανάγνωσμα για τον καθένα.»
—Hilary Putnam, ομότιμος καθηγητής, Πανεπιστήμιο Harvard

«Πολύ παραπάνω από ιστορία της επιστήμης: ένας άθλος στο είδος του […].»
—The New York Times Book Review

«Ευανάγνωστο αλλά και οξυδερκές βιβλίο. Ο Galison ζωντανεύει την ιστορία του χρόνου ως ιστορία των καλωδίων και των σιδηροτροχιών, των χαρτών ακριβείας και των αυτοκρατορικών επιδιώξεων, της ιστορίας της φυσικής και της φιλοσοφίας.»
—Science

Ο Peter Galison είναι καθηγητής ιστορίας της επιστήμης και καθηγητής φυσικής στην έδρα Mallinckrodt του Πανεπιστημίου Harvard. Του έχουν απονεμηθεί το Βραβείο Max Planck, η υποτροφία από το Ίδρυμα MacArthur, καθώς και το Βραβείο Pfizer καλύτερου βιβλίου ιστορίας της επιστήμης για το έργο του «Image and Logic».

Peter Galison: ΤΑ ΡΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΑΪΝΣΤΑΪΝ, ΟΙ ΧΑΡΤΕΣ ΤΟΥ ΠΟΥΑΝΚΑΡΕ
Πρόλογος στην ελληνική έκδοση: P. Galison
Σελ. 448, 26 €, ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΑΤΟΠΤΡΟ

ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΑΚΟΙΝΩΝΗΤΩΝ

«Λαός διχασμένος, πάντα νικημένος» κατ’ αντιστροφή του: «λαός ενωμένος, ποτέ νικημένος».
Οι άνεργοι περιμένουν μια θέση εργασίας απ΄ αυτές που τους υπόσχονται αφειδώς προεκλογική περίοδος γαρ) τα κόμματα εξουσίας. Οι άστεγοι πυροπαθείς περιμένουν την "κρατική βοήθεια". Ένα μεγάλο κομμάτι της κοινωνίας περιμένει ακόμα ένα «σωτήρα» -οποιασδήποτε μορφής- να (ξανα)βάλει τα πράγματα στη θέση τους. Όλοι κάτι, τελοσπάντων, περιμένουμε κι όλοι έχουμε ένα μερίδιο ευθύνης, καθώς ζούμε την εποχή μας μαζί με τους άλλους. Όλοι κρατάμε στα χέρια μας ένα κομμάτι από την ανισορροπία του τρόμου, που βασιλεύει γύρω μας και μας κυριεύει. Κανείς, ωστόσο, δε χάνει την ελπίδα του. Μπροστά στο καλύτερο αύριο, παραβλέπουμε παροδικά νοσηρά φαινόμενα του σήμερα. Το ερώτημα είναι αν κάνουμε κάτι για να τ’ αλλάξουμε, ή επειδή δεν κάνουμε όσα χρειάζονται, γι’ αυτό και τίποτε δεν αλλάζει. Μόνο κάποιοι παντοδύναμοι μηχανισμοί, αόρατοι, έξω από κάθε κοινωνικό έλεγχο κινούν τα πάντα, μας κατευθύνουν και μας σέρνουν…
Στη βαθιά διχασμένη κοινωνία μας μαίνεται ένας πόλεμος χωρίς αρχές, ανάμεσα σε ομάδες και φατρίες κομματικές, θρησκευτικές, συντεχνιακές, ποδοσφαιρικές κ.λπ. Οι κοπαδοί (λογοπαίγνιο ή νεολογισμός, που σημαίνει αυτούς που ακολουθούν το κοπάδι) ακολουθούν χωρίς αντιστάσεις, αδύναμοι, υποτακτικοί σ’ ό,τι τους υπόσχονται οι «οργισμένοι» ηγέτες, που αγωνίζονται για το «δίκιο» τους. Η αντιπαράθεση γίνεται χωρίς όρους. Πάνω απ’ όλα, το «εγώ». Από τη Βουλή ως τα τηλεοπτικά παράθυρα, ένας στείρος φανατισμός, που ενισχύει το διχασμό, ένας πόλεμος λέξεων για εντυπωσιασμό, χωρίς ίχνος αυτοκριτικής στάσης. Το σκηνικό, μονίμως στημένο: ό,τι κακό και να συμβεί το προκαλούν πάντα οι απέναντι, οι άλλοι, οι κακοί…
Η γενιά μας θ’ απολογηθεί κάποτε, όχι τόσο για τις κακές πράξεις των ολίγων μοχθηρών ανθρώπων, όσο για τη σιωπή της αδιαφορίας των πολλών «καλών», αλλά και γιατί οι εξουσίες των λίγων μπορούν να υποτάσσουν τόσους πολλούς. Είναι πραγματική έκπληξη, η αφέλεια των πολλών και η τυφλή υποταγή τους στην εξουσία. Είναι εκπληκτικό το πώς, εντέχνως καθοδηγούμενοι οι πολλοί, μπορούν να βλέπουν τα ασήμαντα σπουδαία και να παραβλέπουν τα σημαντικά και ουσιώδη. Αυτοί, ακριβώς, οι σιωπηλοί «καλοί πολίτες», γίνονται οι φανατικότεροι «κοπαδοί», ταμπουρωμένοι πίσω από καταστατικούς κανόνες και σύμβολα. Είναι πάντοτε εύκαιροι και άνετοι στην κριτική, αλλ' αδύναμοι στην αυτοκριτική, βλέπουν παντού εχθρούς και καταγγέλλουν ό,τι κινείται έξω από τα όρια της απόλυτης δικαιοσύνης τους.
Η καλύτερη σχολή για την κατάρτιση φανατικών «κοπαδών» είναι η ανώτερη βαθμίδα της δημοκρατίας μας, η Βουλή των Ελλήνων. Εκεί φαίνεται σ’ όλο του το μεγαλείο ο…ανύπαρκτος πολιτικός πολιτισμός μας. Την παράσταση, βέβαια, κλέβουν πάντα τα κόμματα εξουσίας, όπου οι εκπρόσωποί τους χωρίς ίχνος αυτοκριτικής στάσης, με τις «έξυπνες» ατάκες τους, προσπαθούν να ξύσουν τις πληγές των κοπαδών, ώστε ν’ ανέβει λίγο η πατριωτική τους αδρεναλίνη.
Ζητούνται, φίλοι μου, αντιστάσεις απέναντι στα νοσηρά φαινόμενα των ημερών μας. Και μπορούμε να τις βρούμε μόνο με την κοινωνικοποίησή μας και την απαλλαγή μας από φανατισμούς και πάθη. Μπορούμε να τις προβάλλουμε καθημερινά, μέσα από διάφορες μορφές πολιτικής πάλης, με την επιδίωξη πάντα της μέγιστης δυνατής συσπείρωσης πολιτικών και κοινωνικών δυνάμεων. Έχουμε υποχρέωση να μην επιτρέψουμε ποτέ να μας κλείνουν την πόρτα, αλλά και καθήκον να την κρατάμε ανοιχτή και για κείνους που έχουν λιγότερες ευκαιρίες. Η κοινωνικοποίησή μας είναι ο εξανθρωπισμός μας και το αντίστροφο. Αν, λοιπόν, οφείλουμε να πράττουμε και να ζούμε ομαδικά, συγχρόνως οφείλουμε να διατηρούμε και τη βούλησή μας ελεύθερη. Δύσκολο, αλλ’ απαραίτητο!

CHARLES FREEMAN: «ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΕΠΙΤΕΥΓΜΑ»

«Η θεμελίωση του Δυτικού κόσμου»

Είναι υπερβολή να θεωρήσουμε ότι ο αρχαίος ελληνικός πολιτισμός έθεσε τα θεμέλια του Δυτικού κόσμου; Όχι, υποστηρίζει ο διακεκριμένος ιστορικός Τσαρλς Φρίμαν: η εκτίμηση των επιτευγμάτων της αρχαίας Ελλάδας συνιστά τη βάση οποιασδήποτε απόπειρας κατανόησης της δυτικής παράδοσης. Δε χρειάζεται να εξιδανικεύσει κανείς τους Έλληνες για να τεκμηριώσει αυτή την άποψη. Η συγκρότηση της πόλης-κράτους και η γένεση της δημοκρατίας, η ανάλυση της δομής της γλώσσας και η καλλιέργεια της ρητορικής και της φιλοσοφίας, η ανάπτυξη της πολιτικής δραστηριότητας και η θεμελίωση της πολιτικής σκέψης, η αναπαράσταση του φυσικού κόσμου και της ανθρώπινης κοινωνίας στις τέχνες και ειδικότερα στη δραματουργία, αλλά και η συγκρότηση της επιστημονικής έρευνας, εξακολουθούν να συνιστούν, μεταξύ άλλων -με τη μεσολάβηση και της ρωμαϊκής εμπειρίας- το «χρωμοσωματικό» υλικό της δυτικής σκέψης και συνείδησης.

O Τσαρλς Φρίμαν επιχειρεί στο «Ελληνικό επίτευγμα» να καλύψει αυτή την υπεργόνιμη και πολυδιάστατη πολιτισμική εμπειρία, προσφέροντας ένα περιεκτικό πανόραμα του αρχαιοελληνικού πολιτισμού από τους μυκηναϊκούς χρόνους ως την κατάκτηση της Ελλάδας από τη Ρώμη και ύστερα. Κυρίως, όμως, το «Ελληνικό επίτευγμα» συνιστά μια ψύχραιμη όσο και διεισδυτική εξερεύνηση του πώς η ιστορία της Δύσης είναι συνυφασμένη με την αρχαιοελληνική κουλτούρα και Ιστορία.

Εδώ και 30 χρόνια, ο Τσαρλς Φρίμαν περιηγείται τους περισσότερους από τους τόπους, που αναφέρονται σ' αυτό το βιβλίο το, από την Αφροδισιάδα στην Ολυμπία, από την Τροία στους Δελφούς. Έχει ασχοληθεί με ανασκαφές και στις τρεις ηπείρους που περιβάλλουν τη Μεσόγειο και υπήρξε διευθυντής ακαδημαϊκών σπουδών σε θερινά σχολεία με γνωστικό αντικείμενο την Ιταλία της Αναγέννησης.

Εκδόσεις ΚΕΔΡΟΣ, Νοέμβρης 2004, μετάφραση: Μαίρη Περαντάκου - Κουκ, σελ. 779
Αγγλικός τίτλος: "GREEK ACHIVEMENT"

ΦΛΑΒΙΟΣ ΚΛΑΥΔΙΟΣ ΙΟΥΛΙΑΝΟΣ

«Με το θάνατο του Ιουλιανού το φως χάθηκε και τώρα δεν απομένει τίποτε άλλο από το ν΄ αφήσουμε το σκοτάδι να και να ελπίζουμε πως θα φανεί μια μέρα ένας άλλος ήλιος, γεννημένος απ΄ το μυστήριο του χρόνου κι από την αγάπη του ανθρώπου για το φως» Γκορ Βιντάλ, «Ιουλιανός»

Πρόκειται για το γνωστό αυτοκράτορα, που το ρωμαϊκό θεοκρατικό και πλουτοκρατικό κατεστημένο στιγμάτισε και τέλος δολοφόνησε, επειδή επιχείρησε πολιτική αναδιοργάνωση και επανάσταση στην οικονομία, στον πολιτισμό, στο στρατό με τη θεσμοθέτηση ανεξιθρησκίας και τη διαφύλαξη και ανάπτυξη του κράτους πρόνοιας και δικαίου, προς όφελος και ανακούφιση των μικρομεσαίων κοινωνικών στρωμάτων της πολυεθνικής ενιαίας ρωμαϊκής αυτοκρατορίας.

Σήμερα ο Ιουλιανός αποτελεί μια ενοχλητική παρένθεση μέσα στα εγχειρίδια της ελληνικής ιστορίας. Αναφέρεται πάντα ως "Παραβάτης ή Αποστάτης", παρωνύμιο που του κόλλησαν οι χριστιανοί, οι οποίοι, στην καλύτερη περίπτωση τον εμφανίζουν ως έναν ανεδαφικό οραματιστή, ένα ανίσχυρο ανάχωμα που παρασύρθηκε γρήγορα από το ποτάμι της ιστορίας.

Είναι όμως αυτή η αλήθεια; Η σύγχρονη ιστοριογραφία (πλην της εγχώριας) έπαψε πια να τον αντιμετωπίζει ως παραβάτη του χριστιανικού νόμου και τον θεωρεί ως έναν ευφυέστατο άνθρωπο της εποχής του, ενταγμένο στο πνευματικό κλίμα του 4ου αιώνα. Τα τραγικά όμως προσωπικά του βιώματα και η ανώτερη μόρφωσή του, τον έκαναν να αμφισβητήσει την ορθότητα της χριστιανικής πίστης και, κυρίως, να αντιληφθεί ότι ήταν ασύμβατη με τον πλουραλισμό και τα διδάγματα της ελληνικής παιδείας. Από τόσο νωρίς, είχε την οξυδέρκεια να διαπιστώσει πόσο ολέθρια για τον άνθρωπο είναι τα δόγματα του χριστιανισμού και προσπάθησε να απαλλάξει ή έστω να προστατέψει τους υπηκόους του από τη λαίλαπα της αλογίας και του σκοταδισμού, που θεωρούσε βέβαιο ότι θα ξεσπούσε τους κατοπινούς αιώνες.
Σταχυολογούμε παρακάτω ελάχιστες από τις προωθημένες ιδέες του μεγάλου φιλοσόφου αυτοκράτορα.

ΜΙΚΡΟ ΑΠΑΝΘΙΣΜΑ ΑΠΟ ΤΗ ΣΟΦΙΑ ΤΟΥ ΙΟΥΛΙΑΝΟΥ

· Μπορείς με τρεις ή τέσσερις μόνο φιλοσόφους να ευεργετήσεις τη ζωή των ανθρώπων πολύ περισσότερο από πολλούς βασιλιάδες μαζί.

· Αυτός που κυβερνάει πρέπει να είναι καλύτερος απ΄ αυτούς που κυβερνάει.

· Σε κάθε πράγμα η έλξη προς το καλύτερο είναι ισχυρότερη από τη στροφή προς το χειρότερο.

· Δε νομίζω πως υπάρχει αδίκημα πιο μισητό από την αχαριστία.

· Κορυφαίες αρετές θεωρώ την επιείκεια, τη σωφροσύνη και τη φρόνηση.

· Ο θάνατος είναι μια διηνεκής ησυχία, ενώ η ζωή έχει πολλές και ευχάριστες, αλλά και δυσάρεστες καταστάσεις.

· Μία είναι η φιλοσοφία και όλοι οι φιλόσοφοι, επιδιώκοντας τον ίδιο σκοπό προσέρχονται προς αυτόν από διαφορετικούς δρόμους.

· Είναι πρέπον να δίνουμε και στους αντιπάλους μας ρούχα και τροφή, γιατί τα δίνουμε σε ανθρώπους κι όχι σε χαρακτήρες.

· Απ΄ τα παλαιότερα έργα ας ψυχαγωγηθούμε επιλέγοντας τις καλύτερες διηγήσεις, όπως ακριβώς απ΄ ένα ολάνθιστο λιβάδι μαζεύουμε τα ομορφότερα λουλούδια.

· Από τη μελέτη της ελληνικής γραμματείας ο καθένας γίνεται καλύτερος, ακόμα κι αν στερείται παντελώς φυσικής ικανότητας.

· Σωστή παιδεία δεν είναι να χειρίζεσαι επιδέξια τη γλώσσα, αλλά να σκέφτεσαι λογικά και να έχεις σωστές απόψεις για το καλό και το κακό, για το ωραίο και το αισχρό. Όποιος λοιπόν άλλα πιστεύει κι άλλα διδάσκει, τόσο πολύ απέχει από την παιδεία, όσο και από το να είναι ηθικός άνθρωπος.

· Όσοι θέλουν να επαγγέλλονται το δάσκαλο πρέπει να είναι λογικοί και οι ιδέες που διδάσκουν να μην έρχονται σε σύγκρουση με το λειτούργημά τους.

Πηγές:

Αλέξ. Μήτσιου: Πολιτική θεολογία και Ιουλιανός, Ερωδιός, 2002
Αλέξ. Μήτσιου: Ιουλιανού ιερή σοφία, Αρχέτυπο, 2004
Ι. Αβραμίδης - Ι. Χριστοδούλου: Ιουλιανός (Μισοπώγων - Επιστολές - Κατά χριστιανών), Θύραθεν 1997
Π. Αθανασιάδη: Ο Ιουλιανός του θρύλου, Αθηνά, 1977
Π. Αθανασιάδη: Ιουλιανός, μια βιογραφία, Μ.Ι.Ε.Τ 2001
Α. Καμάρα: Η αντιπαγανιστική νομοθεσία της ύστερης Ρωμ. Αυτοκρατορίας, Κατάρτι, 2000
Θ. Μαργαρίτης: Ιουλιανός, ο εστεμμένος φιλόσοφος, 1997
Claude Fouquet: Ιουλιανός, Λιβάνης, 1995
G. Bowersock: Ο ελληνισμός στην ύστερη αρχαιότητα, Μ.Ι.Ε.Τ 2000
G. Vidal: Ιουλιανός, Εξάντας 1998

Η ΕΓΚΛΗΜΑΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΥ

Η παροιμιώδης φράση «συνθήκες σαν της αρχαίας Ρώμης» ισχύει και για τις συνθήκες στη χριστιανική εκκλησία. Οι φρικαλεότητες της ύστερης αρχαιότητας και οι αχρειότητες των χριστιανών «ποιμένων» και «ποιμνίων» ωραιοποιούνται μέχρι και σήμερα (κυρίως στη χώρα μας) από τους εκκλησιαστικούς ιστορικούς ή αποσιωπώνται.
Οι περισσότεροι «λαϊκοί» θεωρούσαν απλώς αδύνατη μια τέτοια σωρεία εγκληματικών πράξεων κατά τους πρώτους χριστιανικούς αιώνες, ενώ αργότερα πίστευαν πως πρόκειται για μεμονωμένες περιπτώσεις.
Όλα αυτά τα εγκλήματα αιώνων κατά των πληθυσμών Ευρώπης και Ανατολής πείθουν ότι δεν ήταν συγχωρητέα πταίσματα μιας κατά τα άλλα «αγίας εκκλησίας», αλλά ουσιαστικές αποδείξεις μιας κρατικοποιημένης θρησκείας.

«Γράφω την ιστορία της σταθερής σύνδεσης μεταξύ της λεγόμενης κοσμικής και εκκλησιαστικής πολιτικής, μαζί με τις επιπτώσεις της θρησκείας στο λαό: για την εγκληματικότητα στην εξωτερική πολιτική, στην αγροτική, εμπορική και οικονομική πολιτική, στον πολιτισμό, στη λογοκρισία, στη συνεχιζόμενη εξάπλωση της άγνοιας και της δεισιδαιμονίας, για την αδίστακτη εκμετάλλευση της σεξουαλικής ηθικής, του συζυγικού και του ποινικού δικαίου.
Γράφω για την εγκληματικότητα των κληρικών, όπως αυτή εκδηλώθηκε ανά τους αιώνες με τον ιδιωτικό πλουτισμό, το παζάρεμα των αξιωμάτων, τη λατρεία των θαυμάτων και των οστών, τις διάφορες μορφές παραποίησης κ.λ.π.
Με λίγα λόγια: γράφω την ιστορία ενός εγκλήματος σε όλη την έκταση της κρατικής, εκκλησιαστικής και κοινωνικής ζωής της χριστιανοσύνης».

Karlheinz Deschner
Η εγκληματική ιστορία του χριστιανισμού
1ος τόμος: Πρώιμα χρόνια, σελ.878
2ος τόμος: Το τέλος του αρχαίου κόσμου, σελ. 710
3ος τόμος: Αρχαία χριστιανική εκκλησία Α', σελ. 539
4ος τόμος: Αρχαία χριστιανική εκκλησία Β', σελ. 451
5ος τόμος: Η αρχή του Μεσαίωνα Α': Μεροβίγγειοι, σελ. 440
6ος τόμος: Η αρχή του Μεσαίωνα Β': Καρολίδες και Καρλομάγνος, σελ. 400
7ος τόμος: 9ος αιώνας: Λουδοβίκος Α' ο ευσεβής, σελ. 445
8ος τόμος: 10ος αιώνας: Όθων ο μέγας, σελ. 511
Μετάφραση: Ρ. Ζαρκάδη, Μ. Αργυροηλιοπούλου, Τ. Φατσέας, Ξ. Αρμύρος
Εκδόσεις ΚΑΚΤΟΣ 2004 - 2006

Βιβλίο όχι από εκείνα που απλά διαβάζεις μια φορά, αλλά ένα 10τομο έργο 4.500 σελίδων περίπου (μέχρι στιγμής έχουν κυκλοφορήσει σε μετάφραση οι 8 τόμοι), που απαιτεί σοβαρή και συνεχή μελέτη. Μια από τις πληρέστερες ιστορικές έρευνες, που αποδεικνύει με αδιάσειστα ιστορικά στοιχεία την καθόλου ειρηνική και αβίαστη επιβολή του χριστιανισμού στην Ευρώπη. Με πλήθος παραπομπών και σημειώσεων και απέραντη βιβλιογραφία.